Rianne van de Ven kwam er zelf pas op haar 33ste achter dat ze hoogbegaafd was. Inmiddels runt ze met Hoogbegaafd in Bedrijf een onderneming met acht medewerkers en meer dan veertig freelance coaches. “Ik heb me nooit gespecialiseerd in een type dienst, maar wel in een type mens.”
“Ik werkte bij de Rabobank toen een collega van mij vastliep. Hij ging op onderzoek uit naar wat er aan de hand was met hem en kwam erachter dat hij hoogbegaafd was. Hij werd lid van Mensa en zag daar honderden andere hoogbegaafde volwassenen. Hij dacht: als dit allemaal hoogbegaafde volwassenen zijn, dan ken ik er nog wel een paar. Wij hadden een groepje collega’s dat elkaar ook buiten werk zag. En we weten nu ook waarom we bevriend waren: hij heeft het gesprek met ons allemaal gevoerd en we bleken inderdaad allemaal hoogbegaafd te zijn. Daarom hadden we die klik.
Ik vond het schokkend. Ik kom uit Woudrichem, een klein stadje in Brabant, bouwjaar 1971. Dus dat ik hoogbegaafd zou zijn is nooit in mij opgekomen. Bij Wendy Lammers van Toorenburg heb ik therapie gedaan om dat in mezelf te integreren. In Nederland is zij een van de pioniers op dit vakgebied. Bij haar werd ik ook actief in haar community, het HIQ-forum.

Wat viel je op in de community?
Er waren enorme verschillen tussen hoogbegaafde volwassenen. Met sommigen ging het fantastisch, met anderen heel slecht en een heel veel zit daartussenin. Met mij ging het goed, ook op mijn werk. Na een promotie mocht ik collega’s gaan coachen, via de bank heb ik toen een goede coachopleiding gedaan. Toen vielen er zoveel puzzelstukjes op hun plek: mijn analytisch vermogen kon ik ook op mensen loslaten en niet alleen op ICT-systemen.
Zo ben ik mijn coachpraktijk begonnen, één dag in de week naast mijn dienstverband. En in 2010 raakte ik betrokken bij het Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen. Ik zat bij de eerste HB-cafés achter de kassa en smeerde de broodjes. Later ben ik bijna 8 jaar voorzitter geweest.
En hoe is Hoogbegaafd in Bedrijf ontstaan?
Een cliënte wilde door mij gecoacht worden, maar kon dat niet betalen. Via het UWV kon dat wel, maar dan moest ik een Europese aanbesteding doorlopen. En dat heb ik gedaan.Daarvoor heb ik toen de handelsnaam Hoogbegaafd in Bedrijf gebruikt. Op deze raamovereenkomst mocht ik ook met onderaannemers werken. Dat bleek een gouden greep. We zijn nu tien jaar verder en we zijn een redelijk groot bedrijf geworden, met op dit moment acht medewerkers in loondienst en meer dan veertig freelance coaches.
Toppers in politiek en bedrijfsleven komen bij ons voor coaching, maar ook mensen in de bijstand, vaak na een burn-out of bore-out. Ik zeg altijd: ik heb me nooit gespecialiseerd in een type dienst, maar wel in een type mens. En alles wat die mensen nodig hebben op het gebied van werk proberen wij te leveren. Kunnen we het niet zelf, dan kopen we het in. Intelligentieonderzoek doen we bijvoorbeeld niet zelf, daarvoor werk ik samen met een vijftal psychologen.
Onze missie is dat de arbeidsmarkt naar hoogbegaafdheid kijkt als een kracht en dat iedereen de ruimte krijgt om vanuit diens talent tot bloei te komen. Met coaching, begeleiding, training en advies helpen wij hoogbegaafde volwassenen passend werk of ondernemerschap te vinden, creëren en behouden. En we ondersteunen organisaties bij het herkennen, aantrekken, begeleiden en behouden van hoogbegaafd talent.
Wat zijn de belangrijkste redenen dat hoogbegaafden vastlopen?
Er kan intrapersoonlijke problematiek zijn, bijvoorbeeld dat je jezelf niet goed kan sturen. Maar ook interpersoonlijke zaken. Een voorbeeld: je hebt een leuke baan, een fantastische leidinggevende en als hoogbegaafde heb je van alles bij elkaar geharkt om die functie leuk en aantrekkelijk te maken. En dan komt er een nieuwe leidinggevende die er bovenop zit, een echte micromanager. Dan gaat het vaak mis.
Wat we helaas ook veel zien, zijn hoogbegaafde vrouwen die vastlopen omdat hun hoogbegaafde kinderen in het onderwijs vastlopen. Die vrouwen moeten enorm voor hun kinderen strijden. Of kinderen komen thuis te zitten, waardoor werken een zware belasting wordt in plaats van een verrijking van je leven.
En er zijn veel volwassenen die niet weten dat ze hoogbegaafd zijn. Ze zijn vaak onbekwaam in het omgaan met hun hoogbegaafdheid. Een van hun valkuilen is de overschatting van anderen: ‘alles wat voor mij normaal is, is normaal voor iedereen’. Daardoor vragen ze te veel van de mensen om hen heen. Verder zien we veel zingevingsvraagstukken en multipotentialiteit: zoveel dingen leuk vinden dat sommigen denken dat er iets mis met hen is.
Is het alleen kommer en kwel?
Nee, beslist niet. Er zijn zat hoogbegaafde volwassenen met wie het fantastisch gaat, die goed presteren op het werk en in de top van onze bedrijven zitten. De oprichters van het IHBV hebben ooit een educated guess gedaan: met een kleine derde van de hoogbegaafde volwassenen gaat het slecht, met een kleine derde gaat het zo-zo en met een grote derde tot de helft gaat het heel erg goed.
Die laatste groep hoor je niet of zelden. Dat zijn vaak mensen die vaak geen behoefte hebben aan het woord hoogbegaafd. Het woord gaat vooral een rol spelen als het niet goed gaat. Dan geeft het toegang tot boeken, netwerken, bijeenkomsten, coaches, psychologen.
Als die mensen bij jullie in de praktijk komen, waar werk je dan aan?
Wij beginnen bij iedereen met een kerntalentenanalyse, alle coaches die voor mij werken zijn Erkend Kerntalentenanalist. Dat is een Vlaamse methode van Danielle Krekels. Hij is niet specifiek voor hoogbegaafden ontwikkeld, maar doet het bij die groep fantastisch omdat hij niet kijkt naar competenties en wat je goed kunt. Het gaat over wat jou energie kost en wat jou energie geeft. En dat is voor hoogbegaafden een veel beter kompas om mee te navigeren dan competentielijstjes.
Er komt een persoonlijk profiel uit, gebaseerd op 23 kerntalenten die je zwak, half of sterk kunt hebben. Er zijn meer dan 94 miljard mogelijke constellaties! Heel genuanceerd dus. De analyse zegt niet of je hoogbegaafd bent, maar hoe je hoogbegaafd bent, want de verschillen onderling zijn enorm groot. Op basis daarvan kunnen we vaak verklaren waar het in het verleden mis is gegaan. En vooruitkijken: de sterke kerntalenten wil je inzetten in je werk, de kleine zijn je energievreters, die wil je juist minimaal hebben.
We krijgen verschillende coachvragen. Mensen die net ontdekt hebben dat ze hoogbegaafd zijn, komen binnen met: help, ik ben hoogbegaafd, wat moet ik nu? Met hen gaan we vaak aan de slag met psycho-educatie. Het doel is dat ze zichzelf beter begrijpen en beter voor zichzelf kunnen zorgen.
We hebben ook loopbaanvraagstukken: ‘het is weer zover, ik heb twee jaar iets gedaan en ik ben weer uitgekeken op mijn baan’. En we doen executive coaching. Hoogbegaafde leidinggevenden vinden het fijn om met een hoogbegaafde coach te sparren over hoe zij manager kunnen en willen zijn.
Er zijn steeds meer scholen die jongeren signaleren als hoogbegaafd en daar ook werk van maken. Merk je daar iets van?
Er komt nu de eerste generatie op de arbeidsmarkt waarvan een deel wel in hun jeugd geïdentificeerd is. Die zijn bewust hoogbegaafd, hebben al geleerd omgaan met hun hoogbegaafdheid en de verschillen met de omgeving te managen. Hoe jonger een hoogbegaafd kind op een positieve manier over zichzelf leert, met aandacht voor zijn eigen authenticiteit, hoe beter het op de arbeidsmarkt komt.
Het is natuurlijk wel zo dat er maar weinig omgevingen waar alleen hoogbegaafden werken (TNO, ASML, kennisinstituten), het merendeel komt terecht waar je met iedereen moet samenwerken. Ik hoop dat de nieuwere generaties dat ook beter kan. Ik hoor te vaak: ‘ik heb me mijn hele leven moeten aanpassen en ik ben mezelf daarin verloren’. Dat is immens triest. En dan zijn er ook hoogbegaafden die zich juist niet kunnen aanpassen: altijd conflicten, altijd misstanden aan de kaak stellen.
Voor jongvolwassenen hebben we het programma Hoogbegaafd in Actie, voor schoolverlaters of thuiszitters die niet weten wat ze op de arbeidsmarkt moeten doen. Ook daar zetten we de kerntalentenanalyse in. Dan zijn er drie mogelijkheden: je gaat terug naar school omdat een passende opleiding noodzakelijk is voor je toekomstperspectief, je gaat werken in loondienst of je gaat ondernemen. Een deel van de hoogbegaafden doet het namelijk uitstekend als ondernemer. En je kunt combinaties maken. Daarmee helpen wij ze op weg.
Daar gaat toevallig ook mijn nieuwe boek over, dat volgende maand uitkomt: Hoogbegaafd in Context. Over hoogbegaafde volwassenen en werk: hoe kun je positief samenwerken, impact hebben, de juiste omgeving voor jou kiezen.”
Zie je vooruitgang op de arbeidsmarkt?
Hoogbegaafdheid komt meer en meer bij bedrijven op de kaart komt. Bij het UWV heb ik al heel veel PR gedaan en trainingen verzorgd aan arbeidsdeskundigen. En de hele neurodiversiteitsbeweging zorgt er in het bedrijfsleven voor dat hoogbegaafden meer mogelijkheid krijgen om op de werkvloer aandacht te vragen voor hun individuele behoeften.
We hebben een opleiding tot Ambassadeur Hoogbegaafdheid, gericht op hoogbegaafden in grote organisaties die het thema bij hun eigen werkgever op de kaart willen zetten. We hebben inmiddels vijf van die leergangen gegeven en in januari start de volgende. En dan merk je dat het taboe er steeds meer vanaf gaat, hoewel het een thema blijft waar ook schaamte op zit. We zeggen wel eens: je komt uit de kast als hoogbegaafde.
Ik hoop dat we met de emancipatie van het onderwerp hoogbegaafdheid zo ver komen, dat hoogbegaafden niet meer vastlopen in de maatschappij. Dan zou (een groot gedeelte van) mijn bedrijf niet meer nodig zijn. Al blijven er natuurlijk altijd behoeftes van hoogbegaafden om met andere hoogbegaafde professionals te sparren.
Waarom is Hoogbegaafd in Bedrijf een Talent Point?
Vooral om een netwerk te bouwen en om eraan bij te dragen. Wat haal ik eruit? Contacten, twee kanten op. Zij komen naar mij voor klanten voor hulp, maar ook andersom: veel van mijn cliënten hebben kinderen en zoeken soms ondersteuning voor die kinderen. Dan vind ik het heerlijk dat ik naar betrouwbare, kwalitatief goede mensen kan doorverwijzen. Dat is wat het NTCN altijd heeft gedaan. Fantastisch, want we moeten het met elkaar doen.”