Mia Frumau werkt al 38 jaar met mensen met een hoog ontwikkelingspotentieel. Als psychotherapeut en oprichter van een multidisciplinaire praktijk behandelt ze complexe problematiek.

Hoe ben je in de wereld van hoogbegaafdheid terechtgekomen?

“Het begon allemaal toen ik student-assistent was bij Franz Mönks. Dat was in 1985. Hij was hoogleraar Ontwikkelingspsychologie; samen met Willy Peters (ook ontwikkelingspsycholoog) is hij het CBO begonnen, gericht op diagnostisch onderzoek, onderwijs en wetenschap. Mijn focus lag naast diagnostiek meer op de hulpverlening. Er is altijd contact en een vorm van samenwerking gebleven met Franz Mönks (tot zijn overlijden) en Willy Peters tijdens en na hun CBO-tijd.

Zo ben ik vanaf het begin betrokken geweest bij de ontwikkeling van hoogbegaafdheid in Nederland. In die tijd waren er vier mensen in Nederland die zich hiermee bezighielden en het op de kaart hebben gezet: Franz Mönks, Pieter Span (hoogleraar Psychologie voor pedagogen en andragologen), Ton Mooij (onderwijsonderzoeker) en Juanita Rebel van de Binet Stichting. Zelf heb ik nog een cursus gevolgd bij mevrouw Rebel, waarmee ik Binetpsycholoog werd. Het was een bijzondere tijd, waarin zij met z’n vieren op zaterdag bij elkaar zaten, soep maakten en sparden over hoe ze hoogbegaafden in Nederland konden helpen.

In 1988 ben je PPF Centrum voor Hoog OntwikkelingsPotentieel gestart. Wat doet jouw praktijk precies?

“We behandelen complexe problematiek bij mensen met een hoog ontwikkelingspotentieel. We screenen zorgvuldig, want we willen juist deze mensen (van heel jong tot oud) helpen, die vaak moeilijker passen in reguliere hulpverlening. Onze aanpak is holistisch en breed systemisch: we puzzelen intensief samen met de cliënt om misdiagnoses te voorkomen. We bieden diagnostiek en behandelingen, variërend van cognitieve gedragstherapie waaronder ACT, systeemtherapie, existentiële psychotherapie tot traumabehandeling, psychoanalytische benaderingen, bokstherapie en mindfulness. Versterken van het mentaliserend vermogen is bijna altijd onderdeel van de behandeling. Als basis bekijken en begeleiden we de leefstijl.

Ons team bestaat uit psychiaters, GZ-psychologen, sociaal psychiatrisch verpleegkundige en andere specialisten. We passen onze methoden aan, omdat mensen met een hoog ontwikkelingspotentieel vaak net anders benaderd moeten worden. Daarnaast hebben we een preventietak, Breinsteyn, waar we zorg en onderwijs combineren. We staan letterlijk samen (zorg en onderwijs) op de werkvloer, met een specifieke aanpak die gestoeld is op wetenschappelijk onderbouwde methodieken. We geven les en schrijven boeken over onze methode.

Jij ziet natuurlijk heel veel uitdagingen waar hoogbegaafde kinderen en volwassenen mee kampen hebben. Kun je er een aantal noemen?

Een grote uitdaging is de ervaren mismatch met de omgeving, dat noem ik gebrek aan goodness-of-fit. Een andere grote is existentiële problematiek: vragen als ‘heeft mijn leven zin?’ of ‘wat is mijn zijn?’. Hoogbegaafde kinderen kunnen zich al op jonge leeftijd afvragen of hun bestaan wel betekenis heeft, vooral als ze zich niet thuis voelen in hun omgeving. Verveling is ook een veelvoorkomend probleem, niet per se omdat ze lui zijn, maar omdat de lesstof niet aansluit bij hun niveau. Soms is die verveling ook existentiële leegte: het niet kunnen omgaan met het gevoel dat het leven eindig is en geen richting of betekenis heeft. Angst dat er niets is in plaats van iets is (wat er gedaan kan worden) en dat het geen zin of nut heeft (wat gedaan kan worden).

We werken veel met asynchrone of atypische ontwikkeling, stemmingsproblemen, angsten en het daaruit voortkomende vermijdingsgedrag en traumaverwerking. Hoogbegaafde kinderen zijn vaak heel goed in het bedenken van argumenten of smoesjes om dingen te vermijden, omdat ze cognitief ver vooruit zijn. Maar als je die vermijding niet aanpakt, kunnen ze vastlopen. Ik probeer altijd door die laag heen te prikken, naar wat ze eigenlijk voelen, vermijden of verbergen. Emoties staan centraal in onze behandelingen.

Hoe ga je om met existentiële vragen bij kinderen?

Naast dat ik altijd probeer naar de kern te gaan, zoals angst voor de dood, wat heel pittig kan zijn, voeg ik ook een positieve en realistische insteek toe. We kijken naar wat ze wel kunnen controleren, waar hun waarden liggen en wat ze kunnen doen om zin te geven aan hun leven. Hoogbegaafde kinderen stellen al vroeg existentiële vragen. Hoogbegaafde jongeren zoeken vroeger dan andere jongeren naar de zin van hun leven. Existentiële depressies komen vaker voor bij mensen met een hoog ontwikkelingspotentieel. Het is belangrijk voor zingeving dat mensen kunnen ervaren dat ze er zijn en dat ze kunnen handelen. Soms is het bij existentiële verveling simpel: ‘Ga iets doen’. Kiezen om iets kleins te doen, voor een ander of als je daarmee betekenis vindt of je bouwt aan betekenis in je leven kan van grote waarde zijn. Zoals iets geven aan een ander waarmee die iets kan doen of glimlachen naar een ander. Hoe meer je doet wat voor jou betekenisvol is, hoe minder dat gevoel van zinloosheid wordt.

We praten ook over waarden: wat vind je belangrijk, waar krijg je energie van? Soms is het genoeg om te ontdekken wat ze leuk vinden of waar ze passie voor hebben of zinvol vinden om te DOEN.

Zorg en onderwijs allebei bezig om hoogbegaafde kinderen en jongeren te helpen. Hoe kunnen ze samenwerken?

Dat is een interessant punt. Als je de samenwerking aangaat, kan het in het begin wat ‘stoeien’ tussen zijn de verschillende benaderingen. Open in gesprek gaan zodat je elkaars perspectieven leert begrijpen heb ik als waardevol ervaren. Onderwijs en zorg kijken namelijk anders naar gedrag. Deze verschillende benaderingen kunnen elkaar mooi aanvullen en versterken, zoals wij merken door samen op de werkvloer te gaan staan. Als psychotherapeut ben ik vooral bezig met emoties en processen. Ik kijk naar de emotie achter het gedrag, niet alleen bij het kind, maar ook bij de leerkracht en mijzelf. In het onderwijs zijn processen vaak korter en taakgerichter, terwijl wij langere trajecten nodig hebben, vooral als het gaat om complexe problematiek met een overbelast systeem en/of diepere emotionele of existentiële kwesties.

Hoe kan de samenwerking tussen zorg en onderwijs er in de praktijk uitzien?

Ik heb een pilot gedaan met een samenwerkingsverband in Oss, waarin we regelmatig overleg hadden tussen zorg (SGGZ ikzelf) en leerkrachten van verschillende scholen, waarbij ze vragen en casuïstiek met mij en met elkaar konden bespreken. In de praktijk betekende dit dat we soms kinderen een paar keer zagen en dan weer met school om de tafel zaten. We deden een observatie: school vertelde wat zij zagen, wij vertelden wat wij zagen, en dan maakten we samen een plan. Soms bleef het bij die observatie, soms was verdere behandeling nodig. Het hing helemaal af van het kind en de situatie. Wat ook helpt, is dat we deze kinderen snel konden behandelen. Zo kunnen we snel ingrijpen als dat nodig is. En door de korte lijnen met de leerkrachten kunnen we direct reageren op vragen of veranderingen in het gedrag van een kind. Het is een samenwerking waarbij we elkaar aanvullen en van elkaar leren.

Korte lijnen en weinig regeldruk zijn essentieel. Als je mensen vertrouwt en ze hun werk laat doen, zonder bureaucratie, dan kun je veel sneller en effectiever helpen. Helaas zie je overal – in de zorg, het onderwijs, zelfs bij de politie – dat administratie en regeldruk het werk bemoeilijkt.

Wat doe je om hoogbegaafde jongeren te helpen die niet naar school gaan?

We hebben een Award-centrum voor middelbare scholieren en studenten. Award is geen therapie, maar een talent ontwikkelingsprogramma waarbij ze human skills oftewel niet formele vaardigheden leren. Ze werken een uur per week aan sport, vrijwilligerswerk en aan een persoonlijk doel. Dit doen ze net buiten hun comfortzone. Ook organiseren ze zelf expedities waarin ze overnachten en zelf koken. Dit helpt om hun zelfvertrouwen, doorzettingsvermogen en sociale vaardigheden, zoals samenwerken te ontwikkelen.

Voor jongeren die thuis zitten, is dit een manier om weer in contact te komen met gelijkgestemden. Ze ervaren dat ze niet de enige zijn en leren vaardigheden die ze in hun situatie misschien niet zomaar meer oppikken.

Hoe kijk je aan tegen de toekomst van hoogbegaafdheid in de gezondheidszorg?

Mijn missie is om hoogbegaafdheid in de GGZ op de kaart te zetten. Veel mensen met een hoog ontwikkelingspotentieel worden verkeerd gediagnosticeerd of behandeld, waardoor ze niet goed geholpen worden of zelfs afhaken. Ik heb de wens dat hulpverleners deze doelgroep leren herkennen en weten hoe ze hen kunnen helpen of als hen dat niet past dat ze hen doorverwijzen naar de juiste behandelaren. Wat ik heel mooi vind is dat we een hoofdstuk hebben mogen schrijven in het nieuwe handboek klinische ontwikkelingspsychologie.

Neem als simpel voorbeeld van het goed leren begrijpen van jongvolwassene hoogbegaafden die starten op de arbeidsmarkt. In dit voorbeeld zien we mentaal gezonde jongvolwassenen die gedrag laten zien dat gepathologiseerd kan worden maar ook verklaard kan worden vanuit hun hoogbegaafdheid. We zien dan jonge mensen die enthousiast aan de slag gaan op de arbeidsmarkt, maar na twee weken al uitgeblust zijn omdat het werk niet aansluit bij hun behoeften. Daarin zit geen enkele pathologie, maar wel een mismatch met hun omgeving. Ze hebben uitdaging en variatie nodig, anders lopen ze het risico op een bore-out. Het is belangrijk om hier al in een vroeg stadium (preventief) aandacht voor te hebben, zowel bij de jongeren zelf als bij hun toekomstige werkgevers.

Wat is de grootste les die je hebt geleerd in al die jaren?

Dat iedereen uniek is, en dat geldt zeker voor hoogbegaafden. Er is enorme variatie in deze groep. Wat voor de een werkt, werkt niet per definitie voor de ander. Onze aanpak is dan ook altijd maatwerk: N=1, zoals we het noemen. We kijken naar het individu met zijn of haar context. Ouders, school, vrienden: het speelt allemaal een rol.

En het allerbelangrijkste: neem de tijd. Soms kost het lang voordat iemand weer op de rit is, maar als je die tijd neemt, zijn de resultaten vaak blijvend. Ik heb cliënten met complexe problematiek gehad die na een lang traject op de basisschool nooit meer hulp nodig hadden. Dat is het mooiste wat er is.”

Lineke van Tricht zette zich met Bureau Talent 18 jaar lang in voor hoogbegaafde leerlingen. Het bureau heeft ze overgedragen, ze doet nu onderzoek naar hoogbegaafdheid en kansengelijkheid: ‘We missen een hele doelgroep.’ Bureau Talent is lid van de NTCN-klankbordgroep.

Lineke van Tricht begon haar loopbaan als docent Engels en Nederlands. ‘Ik ben gefascineerd door de leeftijdsgroep van 12 tot 18 jaar,’ vertelt ze. ‘In die periode gebeurt zoveel: cognitieve groei, identiteitsontwikkeling, het afzetten tegen je ouders. Het is een fase waarin jongeren ontdekken wie ze zijn en wat ze willen.’

Na een jaar of tien voor de klas te hebben gestaan kwam de overstap naar schoolleider op het Amstelveen College. “Via de plusklas kwam ik voor het eerst in aanraking met hoogbegaafde leerlingen. Ik raakte gefascineerd door deze groep en wilde graag dat ze zich goed konden ontwikkelen. Blijkbaar ging dat niet voor alle hoogbegaafde leerlingen vanzelf. Wat kun je als school daaraan doen?.”

Haar interesse voor hoogbegaafdheid ontstond toen ze als schoolleider in aanraking kwam met de plusklas op school. “In mijn eerste jaar als schoolleider hadden we een leerling van wie duidelijk was dat zij hoogbegaafd was. Daar hadden we toen niet zo goed een antwoord op, we zijn met haar en haar ouders om de tafel zijn gegaan. Het bleek dat zij heel graag één dag per week stage wilde lopen bij een dierenarts. Dat hebben we toen gedaan. Alleen al dat ze die mogelijkheid had, hielp om het op school beter te doen.”

Door die leerling realiseerde Van Tricht zich dat standaard-protocol niet het antwoord was voor hoogbegaafden. “Je bent steeds aan het kijken wat er werkt voor die specifieke leerling. Het maakte mij erg nieuwsgierig. Al vrij snel ben ik het ECHA-handboek gaan lezen, uiteindelijk ben ik ook die opleiding gaan doen.” Het was Minka Dumont, die haar daartoe aanzette. “Zij werkte voor onze school. Ik stelde haar heel veel vragen over de plusklas en hoogbegaafde leerlingen. ‘Waarom ga je de ECHA-opleiding niet doen’, zei ze. Dat is echt iets voor jou’. En dat heb ik dus gedaan.”

De start van Bureau Talent: verrijkingsmateriaal

In 2008 nam Van Tricht een radicale stap: ze richtte Bureau Talent op. “Ik wilde zelf aan de knoppen draaien,’ legt ze uit. ‘Het vaste stramien van een schooljaar voelde als een keurslijf: altijd dezelfde toetsweken, dezelfde open dagen, dezelfde feestdagen. Ik wilde meer vrijheid om creatiever te worden. Dat werd Bureau Talent.”

Door de ECHA-opleiding en gesprekken in het veld kwam Van Tricht erachter dat er nauwelijks goed verrijkingsmateriaal was voor hoogbegaafde leerlingen in het voortgezet onderwijs. “En al helemaal niet voor leerlingen die niet in het traditionele bèta-plaatje pasten. In één zomervakantie heb ik vijf verrijkingsprojecten ontwikkeld, variërend van ondernemerschap tot het absolute nulpunt. Ik koos bewust voor onderwerpen die niet in het curriculum zaten, maar die leerlingen wel boeiden. Ik wilde laten zien dat hoogbegaafdheid niet alleen over IQ gaat, maar ook over creativiteit, motivatie en passie.”

De start van Bureau Talent was spannend. ‘Ik moest koude acquisitie doen,’ vertelt Van Tricht. ‘Ik belde Begaafdheidsprofielscholen en Leonardo-scholen op, en gelukkig waren er scholen die blij waren met mijn aanbod.’ De eerste leerlingen die met haar projecten werkten, waren verrast: ‘Ze dachten dat ze weer een saai boekje kregen om op de gang te zitten. Maar mijn projecten waren digitaal en actueel, 18 jaar geleden was dat echt nieuw.’

Docenten trainen

Al snel kwam de vraag of ze ook docenten kon trainen. “In die tijd boden organisaties als de Leonardo Stichting wel een predicaat aan, maar geen echte training of materiaal. Scholen waren dus blij met mijn expertise.” Toen Van Tricht begon met het trainen van docenten, had ze al een duidelijke visie. “Ik had zelf zoveel slechte studiedagen meegemaakt, dat ik besloot: als ik docenten ga trainen, dan moet ik het wel goed doen. Mijn uitgangspunt was Practice what you preach. Als je docenten wilt leren differentiëren, dan moet je dat zelf ook doen in je trainingen.”

Haar trainingen waren niet alleen theorie, maar vooral praktijkgericht. “Docenten willen aan het eind van de dag iets in handen hebben wat ze de volgende dag direct kunnen toepassen,” vertelt ze. Toch was niet elke docent hetzelfde. ‘Sommigen willen graag theoretische verdieping, anderen willen gewoon een recept: zo moet je het doen. Daarin moet je differentiëren.”
Praktijkgericht betekende voor Van Tricht ook het gebruik van voorbeelden uit de school. “Ik verzamelde verhalen van docenten die mijn methoden hadden toegepast: lessen die ze hadden gecompact, verrijkingsmateriaal dat ze hadden gemaakt. Die voorbeelden kwamen rechtstreeks uit de klas. Dat werkte het best.”

Begeleiden van leerlingen

Naast trainingen begon ze ook individuele leerlingen te begeleiden. “In het begin waren dat vooral leerlingen die niet wisten hoe ze moesten leren, omdat alles altijd vanzelf ging. Maar gaandeweg kwamen er complexere casussen bij.” Van Tricht leerde dat trouw en betrouwbaarheid essentieel zijn. “Zelfs als een leerling enorm tegenwerkt, moet je de volgende keer gewoon weer aanwezig zijn. Zo weet de leerling: ik kan raar doen, maar zij blijft.”

Soms werkt Van Tricht samen met psychologen. “Zij hebben andere kennis dan ik, en dat is erg leerzaam. Ik herinner me een leerling die in een re-integratietraject zat. Haar psycholoog gebruikte op een gegeven moment provocatieve elementen: ‘Ja, naar school gaan is eng. Blijf maar thuis, dat is veiliger’. Voor Van Tricht was dit een eyeopener. “Ik denk dat de twee disciplines elkaar erg mooi kunnen aanvullen, wat die psycholoog kan, kan ik niet. En ik heb weer kennis en ervaring die zij niet hebben. Zorg en onderwijs zouden wat mij betreft meer moeten samenwerken om hoogbegaafde leerlingen tot bloei te laten komen.’

Kansengelijkheid: ‘We missen een hele doelgroep’

Van Tricht merkte in de loop van de jaren dat de leerlingen met zij werkte erg vaak dezelfde achtergrond hadden. “Het waren voornamelijk kinderen met hoogopgeleide ouders. Dat voelde niet goed. Ik dacht: we missen een hele doelgroep.”
Dit inzicht dreef haar aan om zich in te zetten voor kansengelijkheid in hb-onderwijs. “Dat komt ook door mijn eigen achtergrond. Mijn moeder komt uit een arbeidersgezin. Haar vader vond het heel belangrijk dat zijn dochters gingen doorleren. Ik zie ook hoe moeilijk het kan zijn voor eerste generatiestudenten.”

Van Tricht initieerde Erasmus+-projecten om hoogbegaafde leerlingen uit lagere sociaal-economische milieus op te sporen en te begeleiden. ‘We gebruikten non-verbale intelligentietests, zoals de COVAT, om leerlingen te identificeren die anders onder de radar zouden blijven. Een groot gedeelte van die leerlingen bleek niet op het vwo te zitten, maar op de havo of zelfs vmbo. Voor hen was het een grote verrassing om te horen dat ze een bovengemiddelde cognitieve aanleg hadden.”

Bewust zijn van je talent

Haar promotieonderzoek richt zich op de motivatie van hoogbegaafde 15-jarigen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status. “Veel van deze leerlingen hebben te maken met vooroordelen en een gebrek aan rolmodellen. Ze weten niet wat ze kunnen bereiken. Leerlingen moeten zich bewust worden van hun talent en leren groter te denken.” Het kennen van de academische taal is daarbij een belangrijke voorwaarde. “Leerlingen uit gezinnen met een lage sociaaleconomische status hebben vaak niet de woordenschat om hun cognitieve talent te laten zien. Woorden als analyse, tegenargument en desalniettemin zijn essentieel om succesvol te zijn in bijvoorbeeld het vwo.”

De komende jaren gaat Van Tricht verder in de wetenschap. “Ik vind onderzoek doen een mooi ambacht, en ik wil het tot in de puntjes beheersen. Dat red je niet in de zes jaar dat ik nu bezig ben. Er zijn nog zoveel onderwerpen en onderzoekstechnieken die ik wil leren.” Ze initieerde ook een Special Interest Group binnen de ECHA Europe, gericht op kansengelijkheid in begaafdenonderwijs. “Er is weinig Europees onderzoek naar dit thema. We willen een multilinguale literatuurstudie doen om te zien wat er in verschillende landen speelt. Uiteindelijk hopen we een Europese onderzoeksagenda op te stellen.”

Meer weten over haar onderzoek naar hoogbegaafdheid en kansengelijkheid?

• Tricht, L. van (2025). Cultureel Sensitief Onderwijs (Hoofdstuk 9, pagina 106 – 113). 
In: E. van Gerven, R. Zonneveld, N. Oosterveen, A. Dekkers, & Y. den Boer (Eds.), Basisboek (Hoog)begaafdheid voor po en vo. Kansrijk onderwijs vanuit een inclusieve gedachte voor leerlingen met kenmerken van (hoog)begaafdheid. Kenniscentrum Hoogbegaafdheid.
• Tricht, Lineke van (2025). Stimuleren van gelijke kansen met Gain Ground. Van 12 tot 18, 9.
• Tricht, Lineke van (2025). Motiveren begaafde leerling uit lage sociale klasse. Didactief, 9 (abonnement nodig om het artikel te kunnen lezen)
• Radboud Recharge (31 October 2024). How to recognize and acknowledge a highly gifted pupil.
• Kenniscentrum Hoogbegaafdheid (2024). Alle kansen om te leren! Kansengelijkheid en Onderwijs aan leerlingen met kenmerken van begaafdheid. Thema 9, April 2024.
• Kenniscentrum Hoogbegaafdheid (2024). Webinar Alle kansen om te leren. Kansengelijkheid en hoogbegaafd.
• Podcast Van Klaslokaal tot Gelijke Kansen, deel 1 t/m 3 (November 2023). New Business Radio.
• Kennisclip Gelijke Kansen in het Begaafdenonderwijs (2022). In cooperation with POINT Tilburg.
• Kennisclip Signaleren Talent minder bevoordeelde leerlingen (2022). In cooperation with POINT Tilburg.
• Tricht, C.M. van (2021). De lat omhoog in begaafdheidsonderwijs: Bespreking van het proefschrift ‘Raising the bar: The competencies of specialists in gifted education’. Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 42(3), 101-102.
• Blogserie Gelijke kansen in het (hoog)begaafdenonderwijs (2020) [Blogseries Equal opportunities in gifted education].

Hoogbegaafde kinderen kunnen alles, toch? Kim Lijbers, onderzoeker bij POINT, weet wel beter. Haar onderzoek naar hoogbegaafde leerlingen met leesproblemen toont aan dat talent en leesvaardigheid niet altijd hand in hand gaan. En dat dat oké is.

“Na de academische pabo in Utrecht, gecombineerd met een bachelor onderwijskunde, heb ik de master onderwijswetenschappen gevolgd. Daarna kwam ik terecht op een school voor hoogbegaafde kinderen in mijn eigen regio. Ik was eerst onzeker: zou deze doelgroep bij me passen? Maar na een dag meelopen was ik verkocht. De dynamiek, de diepgang, de manier waarop deze kinderen dachten, het sprak me enorm aan. Ik verdiepte me in het onderwerp en ontdekte al snel dat er nog zoveel te leren viel.

Bijvoorbeeld dat de vooroordelen over deze groep groot waren. Hoogbegaafde kinderen kunnen alles, toch? Dat klopte niet. Wat ik wel zag, waren kinderen met unieke behoeften, die niet altijd werden begrepen.
Mijn oorspronkelijke plan was om leerkracht te blijven. Tot POINT op mijn pad kwam. Drie jaar lang coördineerde ik een werkplaats in Den Bosch, waar wetenschappelijk onderzoek en onderwijspraktijk samenkomen. En toen was de stap naar promotieonderzoek snel gezet.

Discrepante lezers: een vergeten groep

Mijn onderzoek komt voort uit mijn scriptie, het richt zich op een bijzondere groep: hoogbegaafde kinderen die moeite hebben met lezen, maar niet voldoen aan de criteria voor dyslexie. We noemen ze discrepante lezers: kinderen met een hoog IQ, maar een leesvaardigheid die daar niet bij past. Deze groep valt vaak tussen wal en schip: ze krijgen geen diagnose, en dus ook geen passende begeleiding, terwijl ze wel frustratie kunnen ervaren.

Tijdens mijn scriptie ben ik begeleid door Arjan van Tilborg (docent aan de pabo, Hogeschool Leiden). Anouke Bakx (lector Goed leraarschap, Goed leiderschap, Fontys Hogeschool) en Sietske van Viersen (onderzoeker Pedagogiek in Diverse Samenlevingen, Universiteit Utrecht) zijn daar bijgekomen toen ik mijn scriptie om ging zetten naar een wetenschappelijke paper. Sietske was voor mij een groot voorbeeld, zij is gepromoveerd op het onderwerp dyslexie en hoogbegaafdheid.

Uit ons onderzoek bleek iets verrassends. We keken naar zwaktes op gebieden die vaak geassocieerd worden met dyslexie, zoals fonemisch bewustzijn (het herkennen van klanken in woorden), benoemsnelheid en verbale kortetermijngeheugen. Maar deze kinderen lieten geen extra zwaktes zien ten opzichte van hoogbegaafde kinderen zonder leesproblemen. Ook toonden ze geen bijzondere sterktes op deze gebieden. Hun prestaties waren simpelweg gemiddeld. Toch kunnen ze het lezen als een probleem ervaren. En dat heeft alles te maken met verwachtingen.

Van hoogbegaafde kinderen wordt vaak aangenomen dat ze overal goed in zijn. Ouders, leerkrachten en de kinderen zelf verwachten dat ze uitblinken, ook in lezen. Als dat niet het geval is, ontstaat frustratie. Maar het is zeker niet vanzelfsprekend dat hoogbegaafde kinderen goed kunnen lezen. De correlatie tussen intelligentie en leesvaardigheid is hoogstens gemiddeld, niet hoog. Sommige kinderen hebben gewoon tijd nodig. Andere ontdekken pas later de motivatie om te lezen. En dat is oké.

Een andere aanpak: focus op talent

In het onderwijs zien we vaak dat we ons richten op het wegwerken van zwaktes: ‘Dit kan een kind niet, dus daar moeten we extra mee oefenen’. Dat is op zich niet verkeerd, maar we vergeten soms om te kijken naar waar een kind wel goed in is. Voor hoogbegaafde kinderen (eigenlijk voor alle kinderen) is het essentieel om oog te houden voor hun talenten. Want als je alleen hoort wat je niet kunt, daalt je competentiegevoel. En dat raakt niet alleen de motivatie, maar ook het welbevinden.

Voor discrepante lezers betekent dit een andere benadering. In plaats van te focussen op het verbeteren van leesvaardigheid (wat vaak niet helpt, omdat er geen onderliggende zwakte is), kun je beter kijken naar hun ambities. Wat willen ze bereiken? Wat drijft ze? Hoe kan lezen daarin een rol spelen, of juist minder centraal staan? Door lezen te koppelen aan hun interesses en sterke punten, wordt het ineens een aangenamere taak. Psycho-educatie is hier ook belangrijk: uitleggen dat je niet overal goed in hoeft te zijn, zelfs als je hoogbegaafd bent.

Mijn boodschap is simpel: kijk verder dan de zwaktes. Kijk naar het kind, niet het label. En onthoud: een kind dat niet goed kan lezen, is niet per definitie een kind met een probleem. Soms heeft het gewoon tijd, motivatie of een andere benadering nodig.”

Meer weten?

• Lees hier het wetenschappelijke artikel in Gifted Child Quarterly
• Lees hier het artikel in het tijdschrift Gifted@248
• Lees hier de POINT-factsheet over het onderzoek