‘Als je één hoogbegaafde hebt gezien, heb je er één gezien’. 
Het Expertisecentrum Hoogbegaafdheid van Windesheim is Talent Point

Hogeschool Windesheim heeft al bijna tien jaar een eigen Expertisecentrum over hoogbegaafdheid. Sietske van der Worp en Rinske Kabout runnen samen met andere collega’s het centrum en bereikten onlangs een mijlpaal: ze zijn erkend als ETSN-Talent Point.

Rinske: “Ik werk dit jaar vijfentwintig jaar bij Windesheim, maar lang niet altijd op hetzelfde vlak. Ik ben begonnen bij de pabo, heb trainingen gegeven op het gebied van persoonlijke effectiviteit en communicatie en de didactische professionalisering van docenten verzorgd. Inmiddels ben ik bij de lerarenopleiding aardrijkskunde in dienst en combineer ik dat met het expertisecentrum. Naast dit werk ben ik ook penningmeester van de stichting HB-HO, het netwerk voor hoogbegaafdheid in het hoger onderwijs.”

Sietske: “Acht jaar geleden ben ik naar Windesheim gekomen. Daarvoor werkte ik in het voortgezet onderwijs, op een tweetalige vwo-afdeling. Daar kwam ik voor het eerst in aanraking met hoogbegaafdheid. Ik dacht: wat zitten hier veel leerlingen van wie we niet goed weten wat we ermee moeten. Ik heb toen al heel snel de ECHA-opleiding gedaan en vervolgens op die school van alles opgezet. Hier bij Windesheim heb ik dat weer opgepakt. Voor ECHA ben ik bovendien de National Correspondent of the Netherlands.”

Rinske Kabout en Sietske van der Worp

Hoe is het expertisecentrum ontstaan?

Rinske: “Dat is nu zo’n negen jaar geleden. Docente Christine Vis wilde samen met Yvonne den Boer, een collega van een voltijds HB-basisschool in Dronten, iets met betrekking tot hoogbegaafdheid gaan doen binnen het hoger onderwijs. Hun gedachte was: we moeten docenten scholen op het gebied van het werken met hoogbegaafde leerlingen. We moeten een programma ontwerpen voor basiskennis en voor verdieping, gestoeld op de praktijk, dat goede inhoud bij de leerkrachten brengt.

Windesheim vond dat een interessant thema. Parallel daaraan was ik binnen de lerarenopleiding met een aantal collega’s, waaronder Sietske bezig met de vraag: hoe kan het toch dat er in het curriculum van de lerarenopleiding zo weinig aandacht is voor hoogbegaafdheid? Zo zijn wij elkaar tegengekomen en is het expertisecentrum binnen Windesheim uitgegroeid tot wat het nu is.”

Wat doen jullie allemaal?

Sietske: “Nou, heel veel. We hebben de cursus basiskennis hoogbegaafdheid: vijf bijeenkomsten waarin deelnemers concrete basishandvatten mee krijgen. Daarnaast hebben we de post-hbo tot specialist hoogbegaafdheid. Verder geven we een workshop aan intern begeleiders en hebben we een mini-leergang hoogbegaafdheid waar studenten van de masteropleidingen aan mee mogen doen, maar die ook wordt uitgezet als scholingsbijeenkomst voor personeel van Windesheim zelf en waaraan mensen van buiten Windesheim kunnen deelnemen.”

Rinske: “We zijn bovendien bezig met keuzemodules voor studenten in hun vrije profileringsruimte. De één is bedoeld voor studenten die denken: ik ben hoogbegaafd, hoe functioneer ik beter in mijn studie en mijn toekomstige werk? De andere is voor studenten die in hun toekomstige beroep te maken krijgen met hoogbegaafde cliënten, patiënten, medewerkers of leerlingen.”

Sietske: “Daarnaast is hoogbegaafdheid nu opgenomen in het curriculum van de tweedegraads lerarenopleiding, het is opgenomen in een tweedejaarsvak. Ondertussen werken we ook samen met het Student Supportcentrum van Windesheim, waar een van de studentpsychologen de ECHA-opleiding heeft gedaan. Studenten van alle opleidingen kunnen daar terecht.”
Wat hebben hoogbegaafde studenten en leerlingen het meest nodig?

Rinske: “Ik denk sowieso erkenning en herkenning. Omdat het zo’n klein clubje aan het uiteinde van de normaalverdeling is, is de diversiteit binnen die groep enorm. Docenten en leerkrachten moeten zich realiseren dat er geen pasklare oplossing is. Je moet altijd kijken: wat is voor deze student, in die situatie, op dit moment helpend?”

Sietske: “Als je één hoogbegaafde hebt gezien, dan heb je er één gezien. Niets meer dan dat. Stel je bij elke nieuwe casus open, blijf je verbazen en verwonderen.”

Rinske: “Precies. Zoals bij elke student die ik spreek zeg ik: oké, we gaan de eerste paar keer eerst puzzelstukjes verzamelen. Hoe zit jij in elkaar? Hoe werk jij? En we gaan dingen uitproberen om te kijken of dit bij jou werkt. Dat vinden ze soms heel fijn en soms heel lastig, omdat ze eigenlijk een pasklare oplossing van mij verwachten.”

Wat voor studenten komen er bij jullie over de vloer?

Sietske: “We krijgen alles binnen. Studenten die al heel lang weten dat ze hoogbegaafd zijn en er heel goed handen en voeten aan kunnen geven. Studenten die het weten, maar al tien keer zijn vastgelopen.”

Rinske: “En studenten die er tijdens hun opleiding pas achterkomen dat ze hoogbegaafd zijn. Met sommigen daarvan krijg je bijna een soort rouwverwerking op je bord: had ik dit maar eerder geweten, dan had mijn route er heel anders uit kunnen zien.”


En die route zit vaak vol misverstanden?

Rinske: “Wat we zeker ook zien, is dat er scholen zijn die denken goed ingericht te zijn op hoogbegaafdheid, maar die eigenlijk alleen de succesvolle vwo-leerlingen bedienen. De leerlingen met de goede cijfers mogen naar de plusklas, of andere aanvullende voorzieningen. Maar de hoogbegaafde studenten die die hoge cijfers niet halen, komen daar niet voor in aanmerking.”

Sietske: “Ik heb daar een mooi voorbeeld van. Een student die in jaar twee de vakken haalde en in jaar één niet, en daardoor een bindend studieadvies dreigde te krijgen. Dat is toch een beetje gek, dat je tweedejaarsvakken letterlijk met negens haalt en je eerstejaarsvakken gewoon niet.

Toen ik met de vakdocent meedacht, zei ik: ik weet niks van jouw vakgebied, dus ik wil gewoon zo’n eerstejaarstentamen samen met jou en met de student hardop doen. Ik stel de vragen, jij hoeft alleen naar de antwoorden te luisteren. Na een kwartier zei die docent: stop maar, ik heb genoeg gehoord. Hij geeft steeds het goede antwoord, daarna neemt hij een rare afslag.  Wat bleek, de student dacht steeds: dit antwoord kan het niet zijn, dat is te simpel. Hij gaf prachtige redeneringen die net iets te complex waren, waardoor hij ergens een foutje maakte en er een gek antwoord uit kwam, terwijl hij de stof prima snapte.”

Wat is hoogbegaafdheid voor jullie?

Sietske: “Dat is bijna een gewetensvraag. Bij het eerste college van de post-HBO staat die vraag letterlijk op het programma: wat is nu hoogbegaafdheid? We laten alle modellen daarop los. Wij werken met het Delphi-model, dat beschrijvingen breed samenvat. Maar daarvan zeggen we altijd: ook dit is geen sluitende definitie. Je kunt er allerlei kanttekeningen bij plaatsen.”

Rinske: “En dat vinden onze studenten soms heel vervelend. Die willen graag een duidelijk afgebakende definitie, zodat ze kunnen zeggen: dit is het en dit is het niet. Maar wij zeggen: je moet zelf met behulp van goede bronnen kijken hoe jij hoogbegaafdheid definieert binnen jouw schoolcontext. En wat daar wel en niet onder valt. Daarom bieden we al die modellen aan met een kritische blik op wat er gepubliceerd wordt.”

Jullie richten je niet alleen op het onderwijs, maar ook op bedrijven.

Sietske: “Dat is vanuit verschillende kanten ontstaan. Collega’s hier werden binnen bedrijven met dit soort vragen geconfronteerd en klopten bij ons aan: hebben jullie daar een antwoord op? Maar we dachten ook onszelf: we helpen studenten hier slagen, maar wat gebeurt er als ze bij ons weggaan en in het bedrijfsleven terechtkomen?

Er zijn mooie boeken over verschenen en het zijn vaak dezelfde thema’s die relevant zijn: bore-out, conflicten of als arrogant gezien worden in de organisatie. Dat is eigenlijk zonde. Want als hoogbegaafden succesvol aan de slag kunnen, zijn het mensen waar je als bedrijf heel veel aan hebt.”

Rinske: “Bedrijven herkennen deze mensen meestal niet. Als jij een bepaald standaardbeeld hebt van wat een hoogbegaafde is, dan lopen die inderdaad niet heel veel rond. Maar vraag op welke plek dan ook aan een HR-medewerker: zijn er mensen die vaak in conflict zijn met hun leidinggevende, die als te kritisch en te eigenwijs worden gezien? Dan kunnen ze altijd wel een paar namen noemen. Ook mensen die met een onverklaarbare burn-out thuis zitten, of die na twee, drie jaar alweer verdwijnen, terwijl ze het eigenlijk heel goed deden.”

Voor onze bedrijventrajecten betrekken we mensen met kennis van zaken uit andere Windesheim-domeinen: business, technische bedrijfskunde, beïnvloedingscommunicatie. Want als je met een onderwijsachtergrond binnenkomt in een zakelijke omgeving, kun je andere inhoud bijdragen dan een bedrijfskundige kan. Binnenkomen doen we dan ook in koppels.”

Tot slot: jullie zijn nu Talent Point. Waarom zijn jullie dat geworden? En wat hopen jullie eruit te halen?

Rinske: “Waar ik zelf heel blij mee ben, is dat je onderdeel bent van een Europees netwerk en dat je met elkaar samenwerkt om hoogbegaafdheid op een goede, kwalitatief hoogwaardige manier op de kaart te zetten.”

Sietske: “Ja, en dat je elkaar daarmee versterkt. Wij zoeken intern binnen Windesheim soms naar mensen met specifieke kennis. In zo’n talent point network wéét je: oh, maar die kan dat. Dat is het grote voordeel: je kunt elkaar versterken.”
Rinske: “Het zorgt ervoor dat je niet overal zelf het wiel hoeft uit te vinden, maar dat je van elkaar de dingen die werken kunt overnemen en daarop voortbouwen. Op de schouders van reuzen staan, en met elkaar kijken hoe we nog een stapje verder kunnen zetten.”

Wil je meer weten over de Talent Points? Kijk dan hier….

“Je raakt hoogbegaafdheid niet kwijt als je volwassen wordt” Het Landelijk Netwerk HB-HO is nieuw Talent Point.

De stichting Landelijk Netwerk HB-HO wil zorgen dat hoogbegaafde studenten de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. En met succes: op steeds meer hogescholen en universiteiten is er aandacht voor deze groep. Simone Keijsers is een van de oprichters van dit netwerk en op dit moment de voorzitter. Op 6 november 2026 wordt het netwerk officieel Talent Point.

“Ik werk op de Universiteit Leiden, waar ik in 2012 begon met het begeleiden van hoogbegaafde studenten. Toen ik om me heen keek, was ik tot mijn verbazing de eerste en enige in Nederland die dat deed in het hoger onderwijs. Tenminste: die daar echt de naam hoogbegaafdheidsbegeleider aan kon hangen. En dat was best wel zoeken in het begin.

Op een gegeven moment werd ik benaderd door iemand van de Universiteit Wageningen die ook zoiets wilde gaan doen. Langzamerhand kwamen er steeds meer mensen bij die vroegen: wat ben je eigenlijk aan het doen? En misschien willen wij dat ook wel.

Toen hebben we bij elkaar gezeten, daar sloeg de vlam in de pan. Binnen een week hadden we een missie en doelstellingen op papier staan, was er een website in de lucht en waren we een studiedag aan het organiseren. Met het idee: er is nauwelijks tot niets bekend over hoogbegaafdheid in het hoger onderwijs, daar moet verandering in komen.

Als je kijkt naar het feit dat er nu inmiddels op veel hogescholen en universiteiten iets gebeurt, dan heeft dat ook echt iets in beweging gezet. Wat ik daarbij heel erg mooi vind, is dat er nu ook in het MBO ontwikkelingen gaande zijn.

Bestuur van het Landelijk Netwerk HB-HO: Amber Damen, Esther de Graaf, Nicole van Aar-Heinsman, Rinske Kabout-Drenth, Jos Karssies, Sylvia van Opdorp-Stijlen, Simone Keijsers

Als je nu kijkt naar hoogbegaafde studenten, wat merk je dan op?

Hoogbegaafde studenten kunnen bij je komen en allang weten dat ze hoogbegaafd zijn. Maar er zijn er ook bij voor wie het volledig nieuw is. Die ontdekken het echt tijdens hun studietijd. En het kan zijn dat een student het al jaren weet, maar er niet makkelijk over praat vanwege alle voordelen die hij of zij is tegengekomen. Ook zijn er hoogbegaafde studenten die zeggen: ‘Ik ben het niet meer’, omdat het studeren niet lukt.

Steeds meer basisscholen en middelbare scholen hebben aandacht voor hoogbegaafdheid. Dus je zou verwachten dat er meer studenten komen die goed weten wat ze nodig hebben. Merk je dat al?

Er komen maar weinig hoogbegaafde studenten bij mij die zeggen: ik ben hoogbegaafd en dit is wat ik nodig heb. Een universiteit is gewoon heel anders dan een middelbare school. Op de middelbare school heb je leerplicht, word je in de gaten gehouden door je ouders, je docenten, je mentor, de decaan. Op een universiteit of hogeschool word je verondersteld volwassen te zijn en het allemaal zelf te kunnen. Je wordt niet gezien, niet gemonitord. Als er iets is, moet je zelf aankloppen. Er is heel veel hulp, maar je moet die zelf gaan zoeken.

Heel veel studenten hebben last van uitstelgedrag. Maar op het moment dat er een hoogbegaafdheidsfactor bij zit, is de oorzaak van dat uitstelgedrag vaak heel anders. En dan werken de standaardoplossingen niet. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met hun zelfbeeld: ‘Ik ben gewoon lui’, of: ‘Ik ben gewoon dom. Ze zeiden altijd dat ik zo slim was, maar dat is dus toch niet waar.’ Gelukkig beginnen langzaam ook collega’s binnen onderwijsinstellingen naar ons door te verwijzen.

Wat hebben deze studenten nodig?

Veel hoogbegaafde studenten vinden heel veel dingen leuk. Daardoor kunnen ze teleurgesteld raken in hun studie, omdat die vaak te beperkt is en niet de diepgang geeft waar ze eigenlijk naar op zoek zijn. Of ze willen twee of drie opleidingen tegelijk doen, terwijl dat praktisch gezien bijna onmogelijk is: verplichte aanwezigheid waar niet vanaf mag worden afgeweken, roosters die niet matchen.

Verder hebben studenten nodig dat er kennis van en begrip voor hoogbegaafdheid is. Ze missen soms vaardigheden als het gaat om studeren, zelfmanagement en tentamens maken. Standaardoplossingen werken vaak niet. Dan moet er dus op een andere manier naar gekeken worden. Ook kunnen er op het sociale vlak uitdagingen zijn, bijvoorbeeld de communicatie met docenten of medestudenten kan lastig zijn, en ik zie veel gemis aan contact met peers van gelijke ontwikkeling.

Kort door de bocht zijn er drie groepen. De eerste groep heeft het universitair systeem door en laat dat voor zich werken, op de manier die hij of zij zelf wil. Dan is er de groep die mee kan in het systeem en de cijfers haalt die nodig zijn, maar daar helemaal niet happy mee is: met studeren, maar ook met het studentenleven. En dan is er de derde groep bij wie het gewoon niet lukt: op het gebied van studie, student zijn of allebei. En al die drie groepen hebben recht op aandacht.

Wat doet het Landelijk Netwerk HB-HO?

We geven voorlichting aan onderwijsinstellingen die daarom vragen, online of live. We geven webinars over bijvoorbeeld het herkennen van hoogbegaafde studenten of praktische studievaardigheden: hoe is dat nou anders bij hoogbegaafde studenten?
We willen daar binnenkort bijvoorbeeld graag iets mee over hoogbegaafd zijn en scriptie schrijven. In de praktijk lopen daar veel studenten op vast. Een scriptie is voor hen echt een ander verhaal: ze zijn gewend een papier in één keer te kunnen schrijven, maar dat kan niet met een scriptie.

Verder organiseren we een studiedag en dit jaar voor het eerst een festival. Een paar keer per jaar doen we netwerkmeetups. Die zijn alleen voor mensen die op hogescholen en universiteiten met de doelgroep werken. Niet voor iedereen die geïnteresseerd is, want dan merkten we dat we steeds dezelfde informatie moesten herhalen. Op die meetups kunnen we expertise uitwisselen, intervisie doen, elkaar stimuleren en steunen.

Daarnaast hebben we een website waar we informatie verzamelen, met een overzicht van wat er op alle HBO’s en universiteiten gebeurt, inclusief contactpersonen. We hebben ook een gestandaardiseerd hb-beleidsplan op de website staan waar mensen die binnen hun instelling iets willen opzetten gebruik van kunnen maken richting hun bestuur. En we sturen nieuwsbrieven, niet alleen naar het netwerk van mensen die er echt mee werken, maar naar iedereen die geïnteresseerd is. Want de boodschap is: je raakt hoogbegaafdheid niet kwijt als je volwassen wordt.

Als je nu kijkt naar de kennis die jullie hebben: waar halen jullie die vandaan?

Er is helaas nog heel weinig wetenschappelijk onderzoek naar deze doelgroep in het hoger onderwijs. Ik heb één Belgisch onderzoek kunnen vinden waarin überhaupt cijfers voorkomen. Daaruit blijkt dat zo’n 10 tot 20 procent van de studenten aan de universiteit hoogbegaafd is. Ter vergelijking: op de basisschool is dat 2 procent, in het voortgezet onderwijs 5 tot 10 procent. Zelfs als het maar 10 procent is, dan heb je het bij de Universiteit Leiden al over 3.300 hoogbegaafde studenten. Dat is geen groepje in de marge, dat is een substantieel deel van je studentenpopulatie.

Wat de kennisbronnen betreft: we maken gebruik van het onderzoek dat er is, waarbij je altijd een vertaalslag moet maken. Meerdere van ons in het bestuur hebben de ECHA-opleiding gedaan. En verder is het natuurlijk veel ervaring: ik werk zelf nu zo’n veertien jaar met deze doelgroep, en dan kun je uit heel veel voorbeelden putten.

Waarom zijn jullie Talent Point geworden?

Het is enorm belangrijk om met andere mensen in het werkveld in contact te zijn: om expertise te delen, om ervaringen te delen, om elkaar ook zetjes te geven. We hebben regelmatig contact met organisaties zoals het IHBV. Om zichtbaar te zijn en van elkaar te leren. Verbonden zijn als Talent Point geeft ook erkenning: dat wat we doen gezien wordt als iets goeds, en dat je dat samen met anderen doet.

Wat wil je over tien jaar hebben bereikt?

Dat dit een onderwerp niet alleen wordt gedragen door mensen met een persoonlijke passie, maar dat het een onderwerp is dat binnen een hogeschool of universiteit als vanzelfsprekend wordt gezien. Deze studenten kunnen zoveel bijdragen aan oplossingen voor grote problemen. Het is zo jammer als we ze laten gaan, laten onderpresteren of laten uitvallen. Dat is waarom we dit met zoveel passie doen.

En zoals ik al zei, waarschijnlijk gaat het om tienduizenden studenten in Nederland verder. Die wil je allemaal een kans geven.”